Run, Operate and Manage by Kapil Patil Educational Institute | UGC Recognised as 2(f) 12(B) | Permanently Affiliated to University of Mumbai | Re-accredited 'B' Grade by NAAC (3rd cycle) | AISHE code 34145
तंत्रज्ञान विश्वात दररोज नवनवीन बदल होत असतात, पण काही घडामोडी अशा असतात ज्या भविष्यातील इंटरनेटचे स्वरूप पूर्णपणे बदलण्याची क्षमता ठेवतात. अलीकडेच टेक जगतात अशीच एक खळबळजनक बातमी आली—Meta ने ‘Moltbook’ हे प्लॅटफॉर्म विकत घेतले आहे. वरवर पाहता हे एक साधे बिझनेस ॲक्विझिशन वाटू शकते, परंतु जर आपण यामागचा विचार केला, तर हे इंटरनेटच्या एका नवीन आणि क्रांतिकारी टप्प्याचे संकेत देणारे पाऊल आहे. कारण Moltbook हे माणसांसाठी बनवलेले साधे सोशल नेटवर्क नसून, ते AI एजंट्ससाठी बनवलेले जगातले पहिले सोशल नेटवर्क आहे.
एआय आता फक्त चॅटबॉट राहिलेला नाही
काही काळापूर्वी एआय (AI) म्हणजे फक्त प्रश्नांची उत्तरे देणारा एक ‘चॅटबॉट’ होता. परंतु, गेल्या काही आठवड्यांत मोठ्या घडामोडी घडल्या आहेत. OpenAI ने ‘OpenClaw’ या ओपन-सोर्स एजंट फ्रेमवर्कच्या निर्मात्यांना आपल्या टीममध्ये सामील करून घेतले आहे. याचा साधा अर्थ असा की, आता एआय फक्त चॅट करण्यापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तो आता इंटरनेट ब्राउझ करू शकतो, विविध डिजिटल टूल्स वापरू शकतो आणि एखाद्या ‘डिजिटल कामगारा’प्रमाणे प्रत्यक्ष कृती करू शकतो. उदाहरणार्थ, एखादा एआय एजंट तुमच्यासाठी सखोल रिसर्च करू शकतो, वेगवेगळ्या वेबसाइट्सवरून माहिती गोळा करू शकतो आणि अगदी इतर एआय एजंट्सशी संवाद साधून तुमची कामे पूर्ण करू शकतो. थोडक्यात, एआय आता “उत्तर देणारी मशीन” न राहता “काम करणारा एजंट” बनत आहे.
Moltbook: बॉट्सचे अनोखे सोशल नेटवर्क
याच पार्श्वभूमीवर Moltbook ची एन्ट्री होते. Moltbook हे एक अतिशय वेगळे आणि कदाचित सुरुवातीला थोडे विचित्र वाटणारे प्लॅटफॉर्म आहे. याचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे मुख्य वापरकर्ते माणसं नसून एआय एजंट्स आहेत. या प्लॅटफॉर्मवर हे एजंट्स स्वतःहून पोस्ट करू शकतात, एकमेकांच्या पोस्टला रिप्लाय देऊ शकतात आणि माहितीची देवाणघेवाण करू शकतात. कल्पना करा, एक असे सोशल नेटवर्क जिथे बॉट्स बॉट्सशी संवाद साधत आहेत! हे एखाद्या सायन्स फिक्शन चित्रपटातील कथेसारखे वाटत असले, तरी ही आता वास्तव बनू पाहत आहे.
Meta ने Moltbook का विकत घेतले?
मार्क झुकरबर्ग आणि Meta कडे सोशल नेटवर्क चालवण्याचा प्रदीर्घ अनुभव आहे. Facebook, Instagram आणि Threads च्या माध्यमातून त्यांनी मानवी संवादावर आपली पकड निर्माण केली आहे. मग आता त्यांनी एआय एजंट्सच्या नेटवर्कमध्ये गुंतवणूक का केली? याचे उत्तर स्पष्ट आहे—मेटाला खात्री आहे की इंटरनेटचा पुढचा टप्पा मानवांपेक्षा एआय एजंट्सभोवती जास्त फिरणार आहे.
आजच्या सोशल मीडियावर माणसं माणसांसाठी कंटेंट तयार करतात, पण उद्या कदाचित असे चित्र दिसेल जिथे:
– एआय एजंट्स एकमेकांशी संवाद साधतील.
– एजंट्स एकमेकांना प्रभावित (influence) करतील.
– एजंट्स एकमेकांना उत्पादने विकतील आणि स्वतःची एक स्वतंत्र ‘इकोसिस्टम’ तयार करतील.
याचाच अर्थ, मूळ इंटरनेटच्या आत एक समांतर “AI इंटरनेट” तयार होण्याची ही सुरुवात आहे.
मानवी इंटरनेटकडून एआय इंटरनेटकडे…
आज आपण जे इंटरनेट वापरतो ते प्रामुख्याने “Human Internet” आहे, जिथे मानवी भावना आणि क्रिया केंद्रस्थानी आहेत. परंतु, Moltbook सारख्या प्लॅटफॉर्ममुळे भविष्यात इंटरनेटवर माणसांपेक्षा एआय एजंट्स जास्त सक्रिय असू शकतात. तुमचा वैयक्तिक एआय एजंट तुमच्यासाठी विमानाचे तिकीट शोधेल, दुसऱ्या एजंटशी घासाघीस (negotiation) करून सर्वोत्तम किंमत मिळवेल आणि व्यवहार पूर्ण करेल. तुम्हाला फक्त अंतिम निर्णय घ्यावा लागेल. हे बदल इतके सूक्ष्म आहेत की अनेकांना अजून यामागचे गांभीर्य समजलेले नाही.
भविष्याचा टिपिंग पॉईंट
इतिहासात काही क्षण असे असतात जे जगाची दिशा बदलतात. ९० च्या दशकात इंटरनेटचे आगमन, २००७ मध्ये स्मार्टफोनची क्रांती आणि २०१० मध्ये सोशल मीडियाचा उदय—या सर्व बदलांच्या सुरुवातीला लोकांना त्याचे महत्त्व कळले नव्हते. आज Meta ने Moltbook विकत घेणे ही केवळ एक कॉर्पोरेट डील नाही, तर ती भविष्यातील इंटरनेटवर लावलेली एक मोठी पैज आहे.
कदाचित काही वर्षांनी आपण मागे वळून पाहू आणि म्हणू —
“Meta ने Moltbook विकत घेतले, एआय एजंट्सच्या युगाची हीच खरी सुरुवात होती”
एआय आता केवळ ‘जनरेटिव्ह’ राहिला नसून तो ‘ऑटोनॉमस’ (स्वतःहून काम करणारा) होत आहे. आपण सध्या एका नवीन युगाच्या उंबरठ्यावर उभे आहोत, जिथे इंटरनेटचा संपूर्ण अर्थ बदलणार आहे.
आज आपण अशा एका वळणावर उभे आहोत जिथे जग पूर्णपणे बदलण्याच्या तयारी आहे. फेब्रुवारी २०२० मध्ये जेव्हा आपण ‘को*विड’बद्दल ऐकत होतो, तेव्हा कोणालाच वाटले नव्हते की पुढच्या ३ आठवड्यांत संपूर्ण जग ठप्प होईल. मॅट शुमर (Matt Shumer), जे ‘HyperWrite’ या प्रसिद्ध AI कंपनीचे CEO आहेत, त्यांच्या मते आपण सध्या AI च्या बाबतीत त्याच टप्प्यावर आहोत.
मॅट शुमर हे गेल्या ६ वर्षांपासून AI क्षेत्रात काम करत आहेत आणि त्यांनी अनेक यशस्वी AI प्रॉडक्ट्स तयार केले आहेत. अलीकडेच त्यांनी “Something Big Is Happening” (काहीतरी खूप मोठे घडत आहे…) नावाचा एक लेख लिहिला, जो अवघ्या चोवीस तासात चार कोटीहून जास्त लोकांनी वाचला. त्या लेखातील काही महत्वाचे मुद्दे वाचकांसाठी येथे मांडत आहे.
=====================================================
माझ्या मित्रांनो, आपण एका अशा वळणावर उभे आहोत जिथे जग पूर्णपणे बदलण्याच्या तयारीत आहे. फेब्रुवारी २०२० ची आठवण करून पहा. जर तुम्ही बारकाईने लक्ष दिले असेल, तर परदेशात एक व्हायरस पसरतोय यावर काही लोक चर्चा करताना दिसले असतील. पण आपल्यापैकी बहुतेकांचे त्याकडे लक्ष नव्हते. स्टॉक मार्केट तेजीत होते, तुमची मुले शाळेत जात होती, तुम्ही सहलींचे नियोजन करत होता. तेव्हा जर कोणी तुम्हाला सांगितले असते की लोक टॉयलेट पेपरचा साठा करत आहेत, तर तुम्हाला ते वेडे वाटले असते. पण फक्त तीन आठवड्यांत संपूर्ण जग बदलले. तुमची ऑफिसं बंद झाली आणि आयुष्य असे काही बदलले ज्यावर एक महिना आधी तुमचा स्वतःचाही विश्वास बसला नसता.
मी आज हे सर्व तुम्हाला सांगतोय कारण मी गेल्या सहा वर्षांपासून AI स्टार्टअप्स उभारत आहे आणि या क्षेत्रात गुंतवणूक करत आहे. मी या जगात वावरतोय. माझे कुटुंब, मित्र आणि ज्यांची मी काळजी करतो अशा लोकांसाठी मी हे लिहितोय, कारण मला त्यांना साध्या ‘कॉकटेल पार्टी’मधील उत्तरांपेक्षा खरे सत्य सांगायचे आहे. सत्य हे आहे की, आपण सध्या एका अशा ‘दिसण्यापेक्षा मोठा’ असलेल्या लाटेच्या टप्प्यावर आहोत, जी कोविडपेक्षाही अधिक प्रभावी ठरणार आहे.
मी AI क्षेत्रात काम करत असलो तरी, भविष्यात काय घडणार आहे यावर माझे किंवा या उद्योगातील बहुतेकांचे कोणतेही नियंत्रण नाही. हे भविष्य केवळ काही मोजक्या कंपन्यांमधील (OpenAI, Anthropic, Google DeepMind) काही शंभर संशोधकांकडून घडवले जात आहे. आम्ही फक्त या जमिनीला बसणारे धक्के सर्वात आधी अनुभवतोय.
मला हे सर्व इतके खात्रीने सांगता येतेय कारण हे माझ्या स्वतःच्या बाबतीत आधी घडले आहे. तंत्रज्ञान क्षेत्राबाहेरील लोकांना हे अद्याप उमजलेले नाही की, आम्ही फक्त भाकिते करत नाही आहोत, तर आमच्या स्वतःच्या नोकऱ्यांमध्ये जे घडले आहे त्याबद्दल आम्ही तुम्हाला सावध करत आहोत. पूर्वी AI हळूहळू प्रगती करत होते, पण २०२५ पासून प्रगतीचा वेग इतका प्रचंड वाढला की प्रत्येक नवीन मॉडेल आधीच्या मॉडेलपेक्षा खूप पटीने सरस ठरू लागले. ५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जेव्हा GPT-5.3 Codex आणि Claude Opus 4.6 लाँच झाले, तेव्हा मला जाणीव झाली की पाणी आता छातीपर्यंत आले आहे
.
आता मला माझ्या कामात तांत्रिक मदतीची गरज उरलेली नाही. मी फक्त साध्या इंग्रजी भाषेत मला काय हवे आहे ते लिहितो आणि ते काम आपोआप पूर्ण होते. हे केवळ एक कच्चा मसुदा नसून, मी स्वतः केले असते त्यापेक्षाही दर्जेदार काम AI करतेय. गेल्या काही महिन्यांपर्यंत मला AI ला वारंवार सूचना द्याव्या लागायच्या, चुका सुधाराव्या लागायच्या. पण आता तसे नाही. मी फक्त कामाचे स्वरूप सांगतो, संगणकापासून चार तास लांब जातो आणि परत येतो तेव्हा काम १००% पूर्ण झालेले असते. AI कडे आता केवळ माहिती नाही, तर ‘जजमेंट’ आणि ‘टेस्ट’ (अभिरुची) देखील आली आहे
.
याचा एक प्रॅक्टिकल अनुभव मी तुम्हाला देतो. मी AI ला सांगतो, “मला हे अॅप बनवायचे आहे, त्याचे स्वरूप असे असावे.” आणि ते AI हजारो ओळींचे कोड लिहिते. एवढेच नाही, तर ते स्वतः अॅप उघडून पाहते, बटणांवर क्लिक करते, एखाद्या माणसाप्रमाणे त्याची चाचणी घेते. जर त्याला एखादी गोष्ट आवडली नाही, तर ते स्वतःहून त्यात सुधारणा करते. जेव्हा ते मला सांगते की “अॅप तयार आहे”, तेव्हा ते सहसा परिपूर्ण असते.
हे सर्व इतक्या वेगाने का घडतेय? कारण AI आता स्वतःलाच तयार करण्यात मदत करत आहे. GPT-5.3 Codex हे पहिले मॉडेल आहे ज्याने स्वतःला विकसित करण्यासाठी मोलाची कामगिरी बजावली आहे. जसा जसा हा ‘फीडबॅक लूप’ फिरतोय, तसा तसा प्रगतीचा वेग वाढत चालला आहे. याला संशोधक ‘इंटेलिजन्स एक्सप्लोजन’ (बुद्धिमत्तेचा स्फोट) म्हणत आहेत. २०२७ पर्यंत आपल्याकडे अशा सिस्टिम्स असतील ज्या जवळपास प्रत्येक कामात कोणत्याही माणसापेक्षा अधिक हुशार असतील.
येणाऱ्या काळात याचा नोकऱ्यांवर प्रचंड परिणाम होणार आहे. अँथ्रोपिकचे CEO डारियो अमोदेई यांनी भाकीत केले आहे की ५०% एन्ट्री-लेव्हल व्हाईट कॉलर नोकऱ्या येत्या १ ते ५ वर्षात नष्ट होतील. हे कोणत्याही मागील ऑटोमेशनपेक्षा वेगळे आहे कारण AI हे केवळ एक कौशल्य नाही, तर ते मानवी बुद्धिमत्तेचाच पर्याय बनत आहे. कायदा, वित्त, औषधोपचार, अकाऊंटिंग किंवा सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंग—यांपैकी काहीही यातून सुटणार नाही.
या सर्वांचा अर्थ असा नाही की आपण हतबल व्हावे. पण आता सावध होण्याची वेळ आली आहे. जर तुम्ही आजही मोफत AI टूल्स वापरत असाल, तर तुम्ही जगाच्या तुलनेत एक वर्ष मागे आहात. तुम्हाला खरोखरच या लाटेवर स्वार व्हायचे असेल, तर पेड व्हर्जन्स वापरा आणि रोज किमान एक तास या टूल्ससोबत घालवा. जो माणूस ३ दिवसांचे काम १ तासात करून दाखवेल, तोच या नवीन युगात टिकून राहील. हा काळ भीतीचा नाही, तर स्वतःला अपडेट करण्याचा आहे. लक्षात ठेवा, हे तंत्रज्ञान आता थांबणार नाही, ते फक्त अधिक वेगवान होणार आहे.
हेन्री फोर्ड याची थॉमस एडिसन बरोबर खूप जुनी मैत्री होती. थॉमस एडिसन फोर्ड पेक्षा सोळा वर्ष मोठा होता आणि तरीसुद्धा त्यांच्यात मैत्री होती. दोघेही आपापल्या क्षेत्रातले मान्यवर होते आणि तरीसुद्धा फोर्ड नेहमी एडिसनला आपला मार्गदर्शक मानत असे.
फोर्ड जेव्हा आपल्या ऑटोमोबाईल इंजिन डिझाईनवर काम करत होता तेव्हा त्याने एडिसनला सल्ला विचारला. एका रात्री जेवताना फोर्डने आपल्या मनातली गॅसोलीन वर चालणाऱ्या इंजिनची कल्पना एडिसनला सांगितली.
एडीसनने शांतपणे कॉन्सेप्ट ऐकून घेतला, आणि त्यानंतर टेबलावर जोरात हात आपटत उत्साहात म्हणाला young man, that’s the thing. You have it !
ही एकमेव घटना नव्हती. महत्त्वाच्या मार्गदर्शनासाठी आणि एडिसनचा दृष्टिकोन जाणून घेण्यासाठी फोर्ड बऱ्याच वेळा त्याला भेटत असे. ते बऱ्याचदा एकत्र कॅम्पिंग ट्रिप पण करत असत.
मित्रांनो, यातून आपण काय शिकू शकतो? जगातील सगळ्यात हुशार व्यक्तीमत्वांनी देखील सल्ला मागण्यासाठी, दुसऱ्यांचा वेगळा दृष्टिकोन जाणून घेण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत. एकाच व्यक्तीकडे सगळी उत्तरं कधीच नसतात. तुमच्या सर्व प्रश्नाची उत्तरं तुमच्याकडे कधीच नसतील. आणि म्हणून योग्य माणसाचा सल्ला जाणून घेणे गरजेचे आहे.
सध्याच्या युगात जग दिवसेंदिवस कॉम्प्लेक्स होत चाललं आहे. जसा फोर्डला एडिसन सारखा मेंटर मिळाला तसा मेंटर, सल्लागार, मदत करणारा मित्र किंवा प्रोफेशनल कन्सल्टंट नक्कीच खूप उपयोगी ठरू शकतो.
प्रयत्नपूर्वक अशा लोकांची यादी बनवा ज्यांना तुम्ही सल्ला विचारू शकता. त्यांच्या संपर्कात रहा. त्यांची मदत मागा. गरज लागल्यास त्यासाठी फी द्यायला तयार व्हा. त्याचा तुम्हाला खूप खूप फायदा होईल.
आता तुम्ही या जगात नसलात, तरी तुमचं सोशल मीडिया अकाउंट ‘ऍक्टिव्ह’ राहू शकतं. हे तंत्रज्ञान तुमच्या आजवरच्या पोस्ट, मेसेजेस, बोलण्याची पद्धत आणि ऑनलाईन सवयींचा अभ्यास करून एक असा AI तयार करेल, जो तुमच्या निधनानंतरही तुमच्या वतीने पोस्ट करू शकेल, मेसेजला उत्तर देऊ शकेल आणि हुबेहूब तुमच्यासारखे व्हिडीओ कॉल्सही करू शकेल.
अर्थात, हे सध्या फक्त एक पेटंट आहे. टेक कंपन्या अनेकदा अशा अतरंगी संकल्पनांची नोंदणी करून ठेवतात, ज्याचा अर्थ असा नाही की ही सुविधा उद्याच सुरू होईल. पण असा विचार कागदावर उतरणं हेच मुळात अस्वस्थ करणारं आहे.
कदाचित काही लोक त्यांच्या डिजिटल आठवणी जपण्यासाठी याची संमती देतील. काही लोकांना आपल्या जीवाभावाच्या माणसांसोबत virtually संवाद साधता येईल
ही त्यांच्यासाठी एक समाधानाची गोष्ट असली तरीही तंत्रज्ञान आणि माणूस यातील सीमारेषा यामुळे पुसली जाण्याची भीती आहे.
मरणानंतरही एखाद्याचं अकाउंट फक्त ‘एन्गेजमेंट’ वाढवण्यासाठी वापरलं जाणं, हे नैतिकदृष्ट्या किती योग्य आहे हा मोठा प्रश्न आहे. यातूनच ‘डेड इंटरनेट थिअरी’ (Dead Internet Theory) अधिक प्रकर्षाने चर्चेत येत आहे.
ही एक अशी भीतीदायक संकल्पना आहे ज्यानुसार, आज आपण इंटरनेटवर जे काही पाहतो, वाचतो किंवा ज्यांच्याशी संवाद साधतो, त्यातील बहुतांश भाग हा मानवी नसून ‘बॉट्स’ किंवा ‘AI’ द्वारे नियंत्रित आहे. आताच इंटरनेटवरील साधारण ५ ० % ट्रॅफिक ही बॉट्स कडून येत आहे.
जर मृतांच्या नावाखाली AI च पोस्ट करू लागलं, तर इंटरनेटवर खऱ्या माणसांचा वावर संपून जाईल आणि फक्त अल्गोरिदम एकमेकांशी संवाद साधताना दिसतील. थोडक्यात, इंटरनेट हे ‘जिवंत’ माणसांचे माध्यम न राहता केवळ मशिनरीचा खेळ बनेल.
मृतातून संवाद साधून ‘एन्गेजमेंट फार्मिंग’ करणं हा प्रकार खरंच काळजाचा ठोका चुकवणारा आहे. तंत्रज्ञानाचा हा अतिरेक माणसाला कायमचं विस्मृतीत ढकलणार की काय, ही टेक्नोलॉजी माणसासाठी वरदान ठरेल की शाप? ही भीती निर्माण झाली आहे.
