Author: kgucorg

स्टेला एकटीच रहात होती. तिच्या छोट्याश्या घरात तिच्यासोबत तिचा एक लाडका कुत्रा पण होता. त्याचं नाव “बडी”. दोघांची चांगली गट्टी होती. पण तिच्या मनात अजून एका निराधार कुत्र्याला आपलंसं करण्याची ओढ होती. एक दिवस तिने एका कुत्र्यांच्या बचाव केंद्राला (Dog Rescue Center) भेट दिली. तिथे तिला एक निराधार कुत्रा दिसला. त्याच्या डोळ्यात भूतकाळातील वेदना आणि रस्त्यावरच्या संघर्षाची कहाणी दिसत होती. तिने त्याला घरी न्यायचं ठरवलं आणि त्याला ‘टायगर’ असं नाव दिलं.

स्टेलाच्या घरी बडी आणि टायगर एकमेकांचे मित्र झाले. दोघंही मिळून घरात खूप धमाल करायचे. स्टेला सकाळी कामावर जायची आणि संध्याकाळी परत येऊन त्यांच्यासोबत खेळायची.

असंच एक दिवस ती नेहमीप्रमाणे कामावर गेली.
पण त्या दिवशी काहीतरी वेगळं घडलं. तिचा फोन वाजला. पलीकडून कोणीतरी अनोळखी व्यक्ती म्हणाली, “मॅडम, तुमचा कुत्रा आम्हाला रस्त्यावर सापडला आहे. त्याच्या गळ्यातील पट्ट्यावर तुमचा नंबर होता.” तिच्या काळजाचा ठोका चुकला. तिचा कुत्रा रस्त्यावर कसा पोहोचला ? मी तर गेट बंद करूनच बाहेर पडली होती? याचा विचार करतच घाबरून ती लगेच त्या ठिकाणी धावली. तिथे तिला तिचा लाडका ‘बडी’ घाबरलेला आणि गोंधळलेला दिसला. तिला खूप आनंद झाला की तो सुरक्षित आहे. पण लगेच तिच्या मनात भीती निर्माण झाली. ‘टायगर’ कुठे आहे ?

तिने ‘टायगर’चा खूप शोध घेतला, त्याचे नाव घेऊन त्याला हाका मारल्या, पण तो कुठेच सापडला नाही. तिच्या मनात एक वाईट विचार आला. कदाचित रस्त्यावरचा अनुभव असलेला ‘टायगर’ पुन्हा त्याच्या जुन्या जीवनाकडे परत पळून गेला असावा. तिला वाटले की, त्याने तिला आणि तिने दिलेल्या प्रेमाला नाकारले. तिला खूप वाईट वाटले.

निराश होऊन ती ‘बडी’ला सोबत घेऊन घरी परतली. आणि जशी तिने गाडी घराच्या आवारात थांबवली, तिला दिसलं, तिचा ‘टायगर’ दरवाज्यासमोर बसला होता.
एका क्षणात तिला सर्व काही समजले. तिच्या शेजाऱ्यांपैकी कुणीतरी गेटचा दरवाजा उघडा ठेवला होता. तिचा लाडका ‘बडी’, ज्याला घराच्या सुरक्षिततेची सवय होती, त्याने बाहेरच्या जगात फिरण्याची संधी साधली आणि तो पळून गेला.

पण ‘टायगर’… ज्याने रस्त्यावरील कठीण आयुष्य अनुभवले होते, त्याला घराच्या सुरक्षिततेचे आणि प्रेमाचे खरे महत्त्व कळले होते. त्याने पळून जाण्याचा विचारही केला नाही. त्याला माहीत होतं की, घर म्हणजे प्रेम, सुरक्षा आणि निवारा. तो बाहेर न जाता तिथेच थांबला होता, कारण त्याला त्याची किंमत माहीत होती. ज्याला सुरक्षिततेचे आणि प्रेमाचे मूल्य माहीत आहे, तो कधीही ते गमावू इच्छित नाही.
हीच गोष्ट आपल्या मुलांसोबतही होऊ शकते
तात्पर्य –
1. मुलांना स्वातंत्र्य दिले नाही तर ते मिळविण्याचा प्रयत्न करतील.
2. जोपर्यंत बाहेरच्या दुनियेचा स्वतंत्र अनुभव घेत नाही तोपर्यंत त्यांना घराची किंमत समजत नाही.
3. चुका केल्या तरी त्यांना आपलंसं करेल असं घर उपलब्ध करून देणे पालकांची जबाबदारी आहे. जिथे मुलांना परत यावसं वाटेल.

आताचे पालक आणि भविष्यात होणारे पालक ( म्हणजे आपले विद्यार्थी ) यांनी नक्कीच बोध घ्यावा आणि मर्यादित स्वरूपात स्वातंत्र्य उपभोगावे..
” कौन सिखता हैं सिर्फ बातोंसे… सबको एक हदसा जरुरी हैं “

(संकलन – श्याम धारासूरकर, Librarian, उरण महाविद्यालय, उरण )
लायब्ररी हेल्पलाईन नंबर 9892798322

१८१९ साली, नेपोलियन बोनापार्टच्या फ्रेंच सैन्यातील एका तोफखान्याच्या कप्तान चार्ल्स बार्बियर (Charles Barbier) यांना एक समस्या जाणवली. रात्रीच्या लढायांमध्ये सैनिकांना संदेश वाचण्यासाठी दिवे लावावे लागत, ज्यामुळे शत्रूला त्यांची जागा उघड होत असे आणि जीवितहानी वाढत असे.

यावरून चार्ल्सला प्रश्न पडला की अशी पद्धत शोधता येईल का की ज्यामुळे रात्रीच्या अंधारातही दिवा न लावता सैनिकांना संदेश वाचता येईल ? त्याने “अंधारात वाचण्याची पद्धत” शोधायला सुरुवात केली. त्यासाठी त्याने धातूच्या / कागदाच्या पट्टीवर बारा ठिपक्यांच्या साहाय्याने एक अक्षर लिहिण्याची पद्धत शोधली. पण ही पद्धत फारच किचकट होती. त्यामुळे सैन्याने ती पद्धत नाकारली.

त्यानंतर दोन वर्षांनी एका बारा वर्षाच्या मुलाला कुणाकडून तरी चार्ल्सने शोधलेल्या “अंधारात वाचण्याच्या पद्धती” बद्दल माहिती मिळाली. तो मुलगा लहान असताना त्याच्या वडिलांच्या सोबत काम करत होता. तेव्हा झालेल्या एका अपघातात त्याची दृष्टी गेली होती.

त्याने चार्ल्स ने बनविलेली पद्धत शिकून घेतली. त्यालाही ती पद्धत कठीणच वाटली. पण त्याने ती पद्धत नाकारली नाही. उलट त्यावर काम करण्याचे त्याने ठरवले. पुढील पाच वर्षे त्या मुलाने चार्ल्सची पद्धत सुधारून एक सोपी पद्धत विकसीत केली. त्याने १२ ठिपक्यांऐवजी ६ ठिपक्यांच्या सेलमध्ये अक्षरे, संख्यांचे संकेत विकसित केले. ही नवीन पद्धत सोपी, जलद आणि शिकण्यासही सोपी होती. १८२९ साली त्याने ती पहिल्यांदा प्रकाशित केली, आणि नंतर सुधारणा करत गेला.

त्या मुलाचे नाव होते लुई ब्रेल(Louis Braille). त्याने विकसित केलेली पद्धत म्हणजे “ब्रेल लिपी” आज जगभर वापरली जाते. लुई ब्रेलच्या या ६ ठिपक्यांच्या जादूमुळे लाखो अंध व्यक्तींच्या जीवनात क्रांती झाली. ब्रेल लिपी त्यांच्यासाठी केवळ एक लेखन पद्धत नाही, तर समानतेने जगण्याची संधी देणारी संजीवनी ठरली आहे. ब्रेलमुळे ते शिकू शकले, माहितीच्या मुख्य प्रवाहात सामील होऊ शकले आणि सन्मानाने रोजगार मिळवू शकले.

जगाला पुढे नेणारे लोक हेच असतात, ज्यांना प्रश्न पडतो आणि जे त्या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी वर्षानुवर्षे मेहनत करण्याची तयारी ठेवतात. चार्ल्स बार्बियर यांना रात्रीच्या समस्येने प्रश्न विचारण्यास उद्युक्त केले, आणि लुई ब्रेल यांनी दृष्टी नसतानाही भविष्याच्या दृष्टीने अथक पाठपुरावा केला.
प्रश्न पडणे आणि उत्तराचा ध्यास घेणे—या दोन गोष्टी ज्यांना साधता आल्या, त्यांनीच मानवजातीची प्रगती केली आणि जगाला एका नव्या उंचीवर नेले.

(संकलन- श्याम धारासूरकर, Librarian, उरण महाविद्यालय, उरण)
लायब्ररी हेल्पलाईन नंबर 9892798322
(Please visit the library blog for more articles)

श्वेता ऑफिसला जायला निघाली, तेव्हा सगळंच विपरीत घडत होतं. आधी अलार्म उशीरा वाजला, मग गाडीत पेट्रोल संपलं, आणि त्यात भर म्हणून त्या दिवशी ट्रॅफिकही ! ऑफिसमध्ये उशिरा आल्याबद्दल बॉसची बोलणी खावी लागतील याची भीती, ट्रॅफिकचा राग आणि स्वतःबद्दलची चिडचिड या भावनांचा एकत्रित कल्लोळ झाला होता. त्यात आणखीन भर म्हणून अचानक हलकासा पाऊस सुरू झाला. आणि तिचा मूड आणखीनच बिघडला.

आता गाडीत बसून राहण्याव्यतिरिक्त पर्याय नव्हता. श्वेताने गाडीत रेडिओ सुरू केला. पहिलंच गाणं लागलं “सावन बरसे तरसे दिल…क्यो ना निकले घर से दिल”….त्या दोन ओळींनी श्वेताच्या विचारांची दिशा आपोआप बदलली. तिने चक्क दार उघडलं आणि पावसाचा आनंद घेत पाच मिनिटे चालून आली. त्या थंड पावसाच्या थेंबांनी तिचा मूड एकदम बदलून गेला. तिच्या चेहऱ्यावर हसू आलं आणि दिवसाची सुरुवात पूर्णपणे बदलली.

ही गोष्ट सांगण्याचं कारण म्हणजे आपला मूड बदलण्यासाठी नेहमीच मोठ्या गोष्टींची गरज नसते. काही सोप्या पद्धतींनी आपण आपला वाईट मूड चटकन बदलू शकतो. चला तर मग जाणून घेऊया या पद्धती…या सर्व पद्धती वैज्ञानिक संशोधनावर आधारित आहेत.

१. *शारीरिक हालचाल*
फक्त ५ मिनिटं चालणं किंवा थोडी स्ट्रेचिंग करणं यामुळे आपल्या शरीरात एंडॉर्फिन्स नावाचे रसायन निर्माण होतात. हे ‘हॅपी हार्मोन्स’ आपला मूड चटकन बदलू शकतात. संशोधनानुसार, हलका व्यायाम करणं हे सौम्य डिप्रेशनवर औषधांइतकंच प्रभावी ठरतं.

२. *योग्य श्वासोच्छ्वास*
श्वासोच्छ्वासाचे ४-७-८ श्वास तंत्र वापरा. ४ सेकंद श्वास घ्या, ७ सेकंद रोखून धरा, आणि ८ सेकंद श्वास सोडा. हे तंत्र आपल्या मेंदूला शांत करतं आणि स्ट्रेस हार्मोन्स कमी करतं. फक्त २-३ मिनिटांत आपल्याला फरक जाणवू शकतो.

३. *वातावरण बदला*
बाहेर जा आणि नैसर्गिक प्रकाशात थोडा वेळ घालवा. यामुळे सेरोटोनिन वाढतं.
दुसऱ्या खोलीत जा. अगदी छोटासा बदल देखील मूड बदलण्यास मदत करतो.
निसर्गाच्या सान्निध्यात थोडा वेळ घालवा, याचा सकारात्मक प्रभाव लगेचच आपल्या मूड वर दिसून येतो.

४. *संगीताचा वापर*
आवडतं, उत्साही संगीत ऐका. २-३ मिनिटं संगीत ऐकल्याने डोपामाइन आणि सेरोटोनिन वाढतं.
गाणं म्हणा किंवा गुणगुणा. यामुळे व्हेगस नर्व्ह स्टिम्युलेट होते आणि शरीर रिलॅक्स होतं.

५. *सामाजिक संपर्क*
मित्र किंवा कुटुंबीयांना फोन करा किंवा चॅट करा. यामुळे ऑक्सिटोसिन नावाचं हार्मोन वाढतं.
छोट्याशा सकारात्मक संभाषणाने देखील मूड बदलू शकतो.

६. *संवेदना रीसेट करा*
चेहऱ्यावर थंड पाणी मारा (डायव्हिंग रिफ्लेक्स सक्रिय होतो)
अरोमाथेरपी वापरा (लॅव्हेंडर किंवा चिट्रसचा गंध मूड सुधारतो)
बर्फाचा तुकडा हातात धरा किंवा थंड पाण्याने आंघोळ करा.

लक्षात ठेवा, आपण परिस्थिती बदलू शकत नाही तेव्हा त्यावरील प्रतिक्रिया बदलणे हेच आपल्या हिताचे असते.

वरील सर्व टिप्स प्रत्येक व्यक्तीसाठी वेगवेगळ्या गोष्टी काम करू शकतात. म्हणून वेगवेगळ्या पद्धती वापरून बघा आणि तुमच्यासाठी काय योग्य आहे ते शोधा.तसेच या वैज्ञानिक संशोधनावर आधारित असल्या तरी, त्या वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाहीत. गंभीर मानसिक समस्यांसाठी नेहमी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
राहा आनंदी… Be happy… 😄

(संकलन- श्याम धारासूरकर, Librarian, उरण महाविद्यालय उरण)
लायब्ररी हेल्प लाईन नंबर 9892798322
(Please visit library-blog for more articles)